بافت tissue: مجموعه ای از سلولهای تخصص یافته برای انجام کاری معین

انواع:

1-      پوششی (اپیتلیال epithelial)

2-      همبندی (پیوندی connective) (بهمراه بافتهای همبندی تخصص یافته مانند بافتهای غضروفی، استخوانی و خونی)

3-      عضلانی muscular

4-      عصبی nervous

١- بافت پوششی (اپیتلیوم epithelium):

لایه پوشاننده سطوح خارجی و داخلی بدن

مسئول وظایف مختلف مانند حفاظت، جذب و ترشح

انواع:

1-      ساده simple:

متشکل فقط از یک ردیف سلول پوششی

سه نوع بر اساس شکل سلولها (سنگفرشی، مکعبی، منشوری یا استوانه ای)

2-      مطبق stratified:

متشکل از چند ردیف سلول (بصورت طبقه طبقه رویهم)

سه نوع بر اساس شکل سلولها (سنگفرشی، مکعبی، منشوری یا استوانه ای)

بهمراه بافت اپیتلیال مطبق کاذب و اپیتلیال متغیر

بافت اپیتلیال سنگفرشی ساده simple squamous epithelium:

متشکل از یک ردیف سلول پهن

هسته در مقاطع نیمرخ بصورت دوکی و خوابیده

در کیسه های هوایی ریه، دیواره کپسول بومن کلیه، پوشش داخلی رگهای خونی (اندوتلیوم)، و پرده های سروزی (مزوتلیوم)

نکته: نامگذاری متفاوت اندوتلیوم و مزوتلیوم بعلت منشا جنینی از لایه مزودرم

بافت اپیتلیال مکعبی ساده simple cuboidal epithelium:

متشکل از سلولهای مکعبی با هسته گرد و مرکزی

در مجاری غدد ترشحی

بافت اپیتلیال منشوری یا استوانه ای ساده simple columnar epithelium:

متشکل از سلولهای بلند استوانه ای یا منشوری با هسته دوکی و قائم و عمود بر قاعده سلول

در معده و روده ها

بافت اپیتلیال سنگفرشی مطبق stratified squamous epithelium:

سلولهای سطحی از نوع سنگفرشی و پهن، بقیه از نوع چند وجهی، و عمقی ترین لایه از نوع استوانه ای بلند یا کوتاه به نام طبقه بازال (قاعده ای)

بافت سنگفرشی مطبق شاخی شده : اگر سطحی ترین لایه ها از سلولهای شاخی شده باشند (مانند پوست)

بافت سنگفرشی مطبق غیرشاخی: اگر سطحی ترین لایه ها از سلولهای شاخی شده نباشند (مانند پوشش ازوفاژ و واژن)

بافت اپیتلیال مکعبی مطبق stratified cuboidal epithelium:

متشکل از دو یا چند ردیف سلول مکعبی

در مجاری دفعی بزرگ در غدد مترشحه

بافت اپیتلیال استوانه ای مطبق stratified columnar epithelium:

سلولهای عمقی از نوع چند وجهی و سلولهای سطحی از نوع منشوری

محدود به گوشه کنژنکتیو (ملتحمه)، اپیگلوت، سطح نازال کام نرم (نوع مژکدار)، و مجاری دفعی بزرگ در برخی غدد

بافت اپیتلیال مطبق کاذب pseudostratified epithelium:

متشکل از فقط یک ردیف سلول روی غشای بازال ولی بنظر مطبق بعلت کوتاه و بلند بودن سلولها و قرارگیری هسته ها در سطوح مختلف

در مجاری تنفسی (مژکدار)

بافت اپیتلیال متغیر (ترانزیشنال transitional epithelium):

متفاوت بودن تعداد لایه ها و شکل سلولهای سطحی در حالت کشش و استراحت

منحصر به مجاری ادراری

اختصاصات سطوح جانبي سلولهاي اپيتليال:

چسبندگي به سلولهاي مجاور← مفروش كردن يكپارچه سطوح

فضاي بين سلولها 20-15 نانومتر، معبري براي عبور مواد جذب شده و ورود به خون، پر از گليكوپروتئينها و پروتوگليكانها

اتصالات بين سلولي:

4 ساختمان ويژه، با ترتيب خاص در فوقاني ترين قسمت سلول، از عوامل بهم چسبيدن سلولهاي مجاور

1-      اتصال محكم (كمربند انسدادي)

2-      اتصال كمربندي

3-      دسموزوم (پلاك اتصالي، اتصال پلي)

4-      اتصال سوراخدار (نكسوس)

اتصال محكم (كمربند انسدادي):

اتصال نواري به دور راسي ترين قسمت سلول، بلافاصله در زير سطح آپيكال، پهناي 3/0-1/0 نانومتر، محكم چسبيدن غشاي سلولهاي مجاور در طول چند خط نواري (شبكه مانند) و مسدود كردن فضاي بين سلولي

نقش:

1-      اتصالي: اتصال فيزيكي محكم در ناحيه فوقاني سلولها

2-      انسدادي: سد براي جلوگيري از عبور مواد به فضاي بين سلولي

اتصال كمربندي:

دومين اتصال، بصورت كمربند حاصل از ضخيم شدن غشا و متصل به فيلامنتهاي نازك (متصل به شبكه انتهايي سلول)، فاصله دو غشاي مجاور 20-15 نانومتر

دسموزوم (پلاك اتصالي، اتصال پلي):

غشا بصورت پلاك ضخيم در سطح سيتوپلاسمي متصل به فيلامنتهاي حد واسط سلول (همراه فيلامنتهاي ظريف بين دو سلول)، فاصله دو غشا 20- 15 نانومتر، واقع در قسمت فوقاني و نيز پراكنده در سطوح بين سلولي

نقش:

1-      اتصال دو سلول مجاور

2-      محل چسبيدن اجزاي اسكلت سلولي به غشا

همي دسموزوم: نيمي از ساختمان دسموزوم (مربوط به يك غشا) در سطح بازال، مسئول چسبيدن سلول به غشاي پايه

اتصال سوراخدار (نكسوس):

ساختمان تخصصي (كانكسون) در هر كدام از غشاهاي مقابل هم متشكل از 6 واحد پروتئيني، تشكيل يك كانال 5/1 نانومتري هيدروفيل در مركز، فاصله بين دو غشا 2 نانومتر

نقش:

1-      تبادل يونها، مولكولهاي ريز و اطلاعات بين سلولهاي مجاور 

2-      محل عبور امواج تحريكي

نكته: موجود در سلولهاي عضله قلب، عضله صاف، استخوان، و سلولهاي جنيني علاوه بر سلولهاي اپيتليال

اختصاصات سطح بازال:

اغلب صاف و فاقد ويژگي

گاهي داراي چين خوردگيهاي عميق و متعدد (مانند اپيتليوم توبولهاي كليه)

واقع بر روي لامينا بازال

غشاي پايه:

مجموعه لامينا بازال و لامينا رتيكولر، بصورت نوار باريك قابل رويت با ميكروسكوپ نوري، لايه پشتيبان براي سلولهاي اپيتليال و چسباندن آنها به بافت همبند زيرين، لازم براي رشد و تكثير سلولها، حاوي اطلاعات ضروري براي مهاجرت و تمايز و اعمال متقابل سلولها در دوره جنيني

لامينا بازال:

متشكل از لامينا لوسيدا (لامينا رارا) و لامينا دنسا

حاوي كلاژن نوع 4، گليكوپروتئينهاي لامينين و انتاكتين، پروتئوگليكانهاي هپاران سولفات و پرلكان

عروق و اعصاب (در بافت اپیتلیال):

بافتهاي اپيتليال اصولا بدون رگ، تغذيه از طريق انتشار از سمت غشاي پايه

اكثر اپيتليومها داراي شاخه انتهايي اعصاب حسي در فضاي بين سلولها پس از عبور از غشاي پايه

اپيتليوم غده اي:

نحوه تشكيل غدد در مرحله جنيني: تكثير سلولهاي طبقه بازال، نفوذ به بافت مزانشيم زير بصورت جوانه، اتساع قسمت انتهايي و ايجاد ناحيه ترشحي غده

در غدد اگزوكرين: كاناليزه شدن ساقه اتصالي و ايجاد مجراي ترشحي براي هدايت ترشحات به سطح اپيتليوم

در غدد اندوكرين: تحليل ساقه اتصالي و از بين رفتن ارتباط غده با اپيتليوم، ورود ترشحات به خون

انواع غدد (تعداد سلولهاي تشكيل دهنده):

1-                              تك سلولي : سلولهاي گابلت بهترين نمونه غدد تك سلولي اگزوكرين، سلولهاي APUD نمونه غدد تك سلولي اندوكرين 

2-      پرسلولي (مولتي سلولار): دو نوع لوله اي و خوشه اي (آسيني) هر كدام ساده و مركب

انواع غدد (نحوه ترشح):‌

1-      مروكرين: تجمع مواد ترشحي در گرانولها در راس سلول و خروج از طريق اگزوسيتوز بدون تغيير شكل ظاهري سلول (اكثر غدد اگزوكرين مانند غدد عرق معمولي و پانكراس)

2-      آپوكرين: تجمع مواد ترشحي در ناحيه آپيكال و كنده شدن ناحيه با مواد ترشحي (پستان و غدد عرق ويژه)

3-      هولوكرين: دفع كل سلول پر شده از مواد ترشحي (غدد سباسه پوست)